به گزارش ملک رادار، دنیای اقتصاد در گزارش مفصلی به بررسی ابعاد حادثه پلاسکو و مباحث مربوط با ایمنی پرداخته است. ما در این مطلب به نقل بخشهایی از این مطلب اکتفا کردهایم.
تهران آبستن حوادث ساختمانی
تخریب گسترده ساختمانی در پایتخت در جریان آتشسوزی وسیع و تخریب کامل برج ۱۷ طبقه تجاری – تولیدی پلاسکو بار دیگر نظریه «قرار گرفتن تهران روی انبار باروت» را تایید کرد. بررسیها از جزئیات آنچه صبح پنجشنبه منجر به نابودی کامل برج تجاری – تولیدی ۵۴ ساله پلاسکو واقع در چهارراه استانبول پایتخت شد، نشان میدهد هم اکنون شهر تهران دست کم از سه ناحیه عمده و در عین حال پرخطر، آبستن حوادث گسترده ساختمانی است.
در شرایطی که طی سالهای اخیر زلزلهشناسان و متخصصان مهندسی زلزله به کرات درباره خطر بروز زلزله بزرگ احتمالی در پایتخت و ناایمن بودن حجم وسیعی از بافتها و ساختمانهای قدیمی و جدید در برابر خطرات ناشی از لرزش زمین، هشدار دادهاند، وقوع حوادث ناشی از نشست زمین و فروریزشهای متعدد در جریان گودبرداریهای ساختمانی و عمرانی در مناطق مختلف، دو شکل عمده خطرات بالقوهای است که هم اکنون در کمین پایتخت قرار دارد. ایندر حالی است که به اعتقاد کارشناسان، پایتخت کشور در حال حاضر از سه ناحیه عمده، به شهری پرخطر به لحاظ ایمنی شهروندان، بناها و… تبدیل شده است.
یافتهها از محتوای مطالعات کارشناسی درخصوص تهدید تهران از سه موضع پرخطر که بهصورت بالقوه عموما ساختمانهای بزرگ و کوچک پایتخت با کاربریهای مختلف را هدف قرار داده است نشان میدهد، در حال حاضر شکل «فعلی ساختمانهای شهر تهران» و «نحوه مدیریت بحران در این شهر»، پایتخت را به شهری پرخطر برای ادامه سکونت شهروندان تبدیل کرده است. هم اکنون عمده ساختمانهای شهر تهران با کاربریهای گوناگون مسکونی، تجاری و اداری از حداقلیترین استانداردهای لازم در برابر حوادث احتمالی طبیعی و غیرطبیعی همچون سیل، زلزله و حریق بیبهرهاند این در حالی است که این موضوع در ساختمانهای کهنسال و بعضا میانسال، به مراتب چند برابر بناهای نوساز حادتر و بحرانیتر است. صبح پنجشنبه، درحالی ساختمان ۱۷ طبقه پلاسکو در پایتخت طعمه حریق شد که پیش از این در دو حادثه مشابه دو برج مسکونی و تجاری-اداری به ترتیب در بندرانزلی و مشهد نیز در آتش سوخت.
تیرماه امسال مجتمع مسکونی طاووس در بندرانزلی و همچنین برج ۱۷ طبقه تجاری-اداری سلمان در مشهد نیز آتش گرفتند که به دلیل ضعف این دو ساختمان در برخورداری از ضرایب ایمنی، مهار آتش با مشکلات زیادی مواجه شد. حادثه صبح پنجشنبه پلاسکو در حالی صدمات جبران ناپذیر مالی، جانی و روانی برای پایتخت بر جای گذاشت که معصومه آباد، رئیس کمیته ایمنی شورای اسلامی شهر تهران روز گذشته، با اعلام ناایمن بودن حجم گستردهای از سازههای جدید و قدیم پایتخت از وجود ۳ هزار ساختمان در تهران با وضعیتی مشابه پلاسکو خبر داد. این در حالی است که بنا بر اعلام عیسی فرهادی، فرماندار تهران هم اکنون ۵ هزار انبار تولیدی عمدتا در نیمه جنوبی پایتخت در شرایطی نامناسب وجود دارد که عموما انباشته از کالاها و مواد قابل اشتعال هستند.
حجم گسترده انبارهای تولیدی در محدودههای فرسوده شهری پایتخت به خصوص منطقه ۱۲ که به دلیل قرار گرفتن بازار بزرگ شهر تهران و همچنین سایر مراکز تجاری قدیمی به منطقه «کار و فعالیت» شهرت دارد، این منطقه و سایر مناطق مشابه و مجاور آن را به محدودههای پرخطر شهری تبدیل کرده است. محدودههایی که در صورت عدم اقدام عاجل برای ایمنسازی، مقاومسازی و نوسازی، هم اکنون آبستن حوادثی فجیع با وسعت، شدت تخریب و تلفات جانی و مالی به مراتب چند ده برابری نسبت به حادثه روز پنجشنبه ساختمان پلاسکو است. بررسیها حاکی است هم اکنون حدود هزار برج در مناطق مختلف شهر تهران وجود دارد که اگر چه شاید تعداد قابل توجهی از آنان در ظاهر ایمن به نظر برسند اما عدم بهروزرسانی و ارتقای سیستمهای ایمنی در آنان، این ساختمانهای بلند مرتبه را به مکانهای ناامن برای سکونت، کار یا سایر کاربریها تبدیل کرده است.
هم اکنون خطر بروز دست کم ۵ نوع حادثه ثانویه بعد از وقوع حوادث اصلی طبیعی و غیرطبیعی وجود دارد که میتواند تلفاتی چند برابری نسبت به عامل اولیه بروز حوادث-زلزله، فرونشست، حریق و … – برجای بگذارد. افزایش آمار تخریب ناشی از ترافیک اطراف محل حادثه، نشست زمین در پی ترکیدن لولههای آب شهری، ناتوانی نیروهای امدادگر از امدادرسانی سریع و به موقع به دلیل عرض کم و نفوذناپذیری معابر فرسوده و قدیمی شهر، انفجار ناشی از نشست لولههای گاز و همچنین گسترش حریق در پی وجود مواد و کالاهای قابل اشتعال در انبارهای ناایمن و انباشت غیرصحیح و خلاف اصول ایمنی این مواد و کالاها، برخی از مهمترین این عوامل محسوب میشود. هم اکنون حدود نیمی از مناطق شهر تهران (مناطق ۸ تا ۱۲، ۱۴ تا ۱۸ و ۲۰) در فهرست مناطق آسیبپذیر –اعم از فرسوده و ناپایدار-قرار دارند که همین موضوع ضرورت تحول بنیادین در نظام مدیریت بحران شهری را چندبرابر میکند. وجود سه تهدید بالقوه با امکان تخریب جبرانناپذیر برای شهر تهران، هم اکنون منجر به ایجاد نوعی اجماع کارشناسی در میان صاحبنظران مدیریت شهری پایتخت شده است. کارشناسان مدیریت شهری معتقدند در صورتی که مدیریت شهری تهران به سرعت وارد مسیر اصلاحات بنیادی در نحوه مدیریت بحران پس از وقوع حوادث طبیعی و غیرطبیعی نشود، بهطور قطع تلفات ثانویه ناشی از ضعف مدیریت بحران به مراتب بیش از تلفاتی است که از حادثه اصلی نظیر سیل، زلزله، فرونشست و حریق ایجاد شده است.
محتوای دیدگاههای کارشناسی در این باره ضمن تحسین و تقدیر از فداکاریهای آتشنشانان شجاع پایتخت، بهطور مستقیم با انتقاد از ضعف دستگاههای فنی و سایر زیرساختهای لازم برای اعمال مدیریت بهینه در زمان بروز بحران و پس از آن، بر ضرورت بازتعریف مدیریت بحران شهری تاکید دارد.
واکاوی تجربیات جهانی پیشگیری ازآتشسوزی
آتشسوزی در همه کشورهای جهان رخ میدهد. آنچه اهمیت دارد میزان آمادگی در برابر حوادث و توانایی در کاهش شدت حوادث و پیشگیری از بروز فاجعه ملی است. اصلاح شرایط ساختمانهای قدیمی و ایمنسازی ساختمانهای نوساز در همه کشورها متداول است، اما میزان رعایت این اصول بیش از آنکه به میل و اراده مالکان گذارده شود جزو لاینفک قوانین کشورهاست. به گزارش گروه اقتصاد بینالملل، همه کشورهای پیشرفته جهان از اهرمهایی برای اجرای اصول ایمنی پیشگیری از آتش سوزی و فجایع ناشی از آن استفاده میکنند. گذشته از ابزارهای سلبی متداول در جهان برای ساختمانهای نوساز همچون محرومیت از مجوز بهرهبرداری و پلمب ساختمان تا زمان رفع نقص، تجربه دیگر کشورها نشان میدهد که قانونگذار ساز و کار قانونی لازم برای ساختمانهای قدیمی را نیز پیشبینی میکند تا در صورتی که مالک یک ساختمان قدیمی از اجرای جدیدترین تمهیدات اطفای حریق و ایمنی در برابر آتش سر باز زند، بتوان وی را مجبور به تمکین از آن کرد. البته بهنظر میرسد که این ساز و کار قانونی به حدی جدی است که در عمل مالکان، خود به این نتیجه میرسند که اجرای موارد اصلاحی در ساختمان برای افزایش ایمنی در برابر آتش به مراتب هزینهای کمتر از هزینههای تخطی از اصول ایمنی را برایشان در پی خواهد داشت. بهعنوان مثال در کوئینزلند، دومین استان بزرگ و سومین استان پرجمعیت کشور استرالیا، سازمان خدمات آتشنشانی و نجات که نهادی است دولتی، دو سری استاندارد برای ایمنی ساختمانها تدوین کرده است. یکسری از این استانداردها به ساختمانهای کم جمعیت (کمتر از ۸ طبقه) مربوط میشود و سری دیگر استانداردها به ساختمانهای پرجمعیت (به معنای ساختمانهای دارای بیش از ۸ طبقه یا ساختمانهای تجاری که در هر واحد تجاری آنها بیش از ۳۰ نفر مشغول به کار هستند) اختصاص دارد. سازمان خدمات آتشنشانی و نجات کوئینزلند افرادی را بهعنوان مشاور ایمنی حریق معرفی میکند که با همه جنبههای ایمنی ساختمان در برابر حریق آشنایی دارند. وظیفه اولیه آنها ارائه توصیههای اجرای اصول ایمنی به ساکنان است. آنها رعایت ۶ مورد استاندارد را برای ساختمانهای کمجمعیت مورد بررسی قرار میدهند که شامل این موارد است: ۱- نصب اقلام لازم همچون کپسول اطفای حریق، شیر و شیلنگ مخصوص آتشنشانی، سیستمهای خودکار اطفای حریق، هشداردهندههای دود، علائم خروج و سایر علائم لازم. ۲- مسدود نبودن مسیرهای تخلیه و خروج از ساختمان. ۳- طرح کامل پیشبینی حادثه آتشسوزی و راههای تخلیه ساختمان (شامل نمایش ترسیمی) و بازبینی سالانه آن. ۴- قرار سالانه با یک مسوول هماهنگی تخلیه از هر ساختمان و ارائه آموزشهای لازم به وی. ۵- اجرای تمرین تخلیه ساختمان دست کم یک بار در سال. ۶- تکمیل و بررسی سالانه اظهارنامههای ایمنی سکنه ساختمان.
استانداردهای مورد نیاز برای ساختمانهای پرجمعیت
ساختمانهای پرجمعیت که پیش از این به معیار شناسایی آنها اشاره شد، باید علاوه بر ۶ مورد استاندارد مذکور که برای ساختمانهای کم جمعیت تعیین شدهاند، شرایط دیگری را هم رعایت کنند که مشاوران ایمنی حریق با بازدید از ساختمان آنها را تعیین و بر اجرایی شدن آن شرایط نظارت میکنند. پرونده ایمنی این ساختمانها باید دارای این تاییدیهها باشد: تعمیر و نگهداری بهموقع ابزار و امکانات ایمنی نصب شده در برابر حریق در ساختمان، کپی طرح کامل پیشبینی حادثه آتشسوزی و راههای تخلیه ساختمان و سوابق بازبینی سالانه آنها، سوابق آموزش مسوول هماهنگی تخلیه ساختمان، سوابق آموزشهای تخلیه ساختمان و تمرینهای نمادین آن، سوابق اظهارنامههای سالانه ساکنان ساختمان. این مدارک باید در یک کمد فلزی قفل شده نسوز در جایی از ساختمان نگهداری شوند که در صورت بروز حریق به آنها آسیبی وارد نشود. در مورد ساختمانهایی که تاسیس پس از سال ۱۹۹۷ هستند، نصب تابلوی گواهی آتشنشانی در سالن اجتماعات ساختمان ضروری است. ساختمانهای مسکونی از برخی از این شرایط معاف خواهند بود اگر و فقط اگر سازمان آتشنشانی نوع ساختمان را مجاز برای این معافیت تشخیص دهد که در این صورت در گواهی آتشنشانی که در سالن اجتماعات ساختمان نصب میشود آورده خواهد شد که این ساختمان در چه دستهای از گروههای مورد تشخیص آتشنشانی قرار گرفته است.
جریمه رعایت نکردن اصول ایمنی
در سال ۲۰۰۹ سازمان آتشنشانی و عملیات نجات کوئینزلند جریمههایی را برای رعایت نکردن این ضوابط مقرر کرد. بر این اساس، با هر یک از موارد تخلف به شدت برخورد خواهد شد و تا سقف ۲۰۰ هزار دلار برای هریک از موارد از مالک ساختمان جریمه اخذ خواهد شد. علاوه بر این در صورتی که این تخلفات منجر به فوت افراد شود، برای هریک از موارد تخلف حکم ۳ سال زندان برای مالک ساختمان در نظر گرفته خواهد شد.
در بسیاری از کلان شهرهای دنیا هم استانداردهای اجباری برای امنیت در مقابل حوادث آتشسوزی تعریف شده است. استانداردها و کدهای این قوانین در شهرهایی همچون نیویورک، دبی و شانگهای در کتابهایی مشتمل بر بیش از ۶۰۰ صفحه جمعآوری شده است. هدف از تعریف این استانداردها، اطمینان یافتن از امنیت ساکنان واحدهای مسکونی، تجاری، صنعتی و اداری در مقابل حوادث غیرمترقبهای همچون آتشسوزی است. قوانین و مقرراتی که علاوه بر اجباری بودن اجرای آنها، باید بهطور سالانه نیز بهروزرسانی شوند. در بسیاری از شهرها، نهادهای مسوول، یادآوریهایی را بهطور منظم برای صاحبان ساختمانها میفرستند و قوانین و مقررات اجباری را ضمیمه آن میکنند. بر این اساس اگر مالکان از تجهیز ساختمانهای خود بر اساس قوانین و مقررات کوتاهی کنند، جریمههای سنگینی برای آنها در نظر گرفته میشود.
ایمنسازی ساختمانهای قدیمی جهان
ساختمانهای قدیمی اغلب به سیستمهای اطفای حریق مجهز نیستند و در برابر آتشسوزی ایمن نشدهاند بنابراین هنگام آتشسوزی این ساختمانها، خسارات جانی و مالی فراوانی برجای میماند. اکثر کشورها به منظور کاستن از خسارات ناشی از آتشسوزی ساختمانهای قدیمی، مالکان این ساختمانها را ملزم به ایمنسازی در برابر آتش کردهاند. برای مثال، در هنگکنگ در سال ۱۹۹۶ پس از آتشسوزی مهیبی که در ساختمان گارلی روی داد و ۴۰ کشته و ۸۱ مجروح برجای گذاشت، ایمنسازی ساختمانهای قدیمی در دستور کار قرار گرفت. براین اساس مالکان این ساختمانها ملزم شدند سیستمهای ایمنی آتشسوزی را ارتقا دهند و تجهیزات مدرن اطفای حریق را در این ساختمانها بهکار برند. این تجهیزات عبارتند از: سیستم آبپاش اتوماتیک، استفاده از ابزار قطع و وصل اتوماتیک در سیستمهای تهویه مکانیکی، روشنایی اضطراری، شیر آتشنشانی و سیستم آبرسانی، سیستم دستی هشدار آتش و کپسول آتشنشانی. در موردی دیگر، در سال ۲۰۰۵ ساختمانی در اسپانیا دچار حریق شد. این ساختمان ۳۲ طبقه در سال ۱۹۷۰ ساخته شده بود و از استانداردهای لازم ایمنی در برابر آتشسوزی برخوردار نبود. چند ماه قبل از این آتشسوزی، برای ایمنسازی این ساختمان اقداماتی مانند ضد حریق کردن تیرها و ستونهای فولادی و نصب آبپاش اتوماتیک تا طبقه ۱۷ صورت گرفته بود. آتشسوزی این ساختمان از طبقه ۲۱ آغاز شد و ساختمان ۲۰ ساعت در آتش سوخت. بررسیهای کارشناسی انجام شده پس از واقعه نشان داد از طبقه ۱۷ به بالا که ایمنسازی انجام نشده بود، متحمل خسارت شدید شده و سقفها فرو ریخته بود اما در طبقات پایینی که ایمنسازی شده بودند میزان خسارت به مراتب کمتر بود.
ایمنسازی در سازههای بلند
برج شانگهای دومین برج بلند جهان محسوب میشود. برای ایمنسازی این برج در برابر آتش، اقدامات قابل توجهی انجام شده است. بهعنوان مثال اجزای این سازه در برابر آتش مقاوم هستند. این اجزا عبارتند از: تیرهای کامپوزیت فولاد و بتن، هسته بتنی و ستونهای مقاومشده بتنی. علاوه براین برای تخلیه سریع این برج درصورت آتشسوزی تمهیداتی درنظر گرفته شده است که عبارتند از: پلههای خروج اضطراری، آسانسورهای مخصوص آتشنشانها، آسانسورهای مخصوص تخلیه افراد، سیستم آبپاش اتوماتیک، سیستم تشخیص آتش، سیستم هشدار، ژنراتورهای برق اضطراری و در نظرگرفتن پناهگاه. در شرایطی که تخلیه افراد هنگام آتشسوزی ایمن یا امکانپذیر نباشد، ساکنان به پناهگاه منتقل میشوند و در زمان مناسب از ساختمان تخلیه میشوند. برای برج شانگهای که دومین سازه بلند جهان بهشمار میرود، برآورد میشود در صورت آتشسوزی تخلیه ساکنان از طریق پلههای اضطراری و آسانسورهای تخلیه، ۲ ساعت طول میکشد. در مورد ساختمانها و سازههای بلند، تخلیه حداکثر باید ظرف ۲ ساعت انجام شود. درصورتی که ساختمان به سیستمهای اطفای حریق مانند آبپاش مجهز باشد، تخلیه کامل ضروری نیست و فقط چند طبقه بالایی و چند طبقه پایینی محل شروع آتشسوزی تخلیه میشود. حوادث آتشسوزی در جهان بسیارند اما نگاهی به تجربیات دیگر کشورها میتواند از تکرار تجربیات تلخ و فاجعهآمیز پیشگیری کند. کشورهای بسیاری از تجربیات تلخ خود نیز در این زمینه درس گرفتهاند و اقدامات اصلاحی را در دستور کار خود قرار دادند.
عکس از روشن نوروزی
بازتاب: ۵۰ نکته مهم در خرید آپارتمان و ملک - بلاگ تحلیلی ملک رادار